Wat er veranderde
Met de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) kwamen de meeste ambtenaren onder het gewone arbeidsrecht van het Burgerlijk Wetboek. De eenzijdige aanstelling werd van rechtswege omgezet in een arbeidsovereenkomst. De rechtspositieregelingen, zoals de CAR-UWO voor gemeenten, werden vervangen door cao's die werkgevers en vakbonden sluiten.
| Onderwerp | Voor 2020 | Sinds 2020 |
|---|---|---|
| Grondslag | Eenzijdige aanstelling | Arbeidsovereenkomst |
| Arbeidsvoorwaarden | Rechtspositieregeling, vastgesteld door de werkgever | Cao, bijvoorbeeld de cao Gemeenten of de cao Rijk |
| Ontslag | Ontslagbesluit, bezwaar en beroep | Via UWV of kantonrechter, of met een vaststellingsovereenkomst |
| Rechter bij geschillen | Bestuursrechter, in hoger beroep de Centrale Raad van Beroep | Kantonrechter, in hoger beroep het gerechtshof |
| Transitievergoeding | Niet van toepassing | Van toepassing, zoals bij andere werknemers |
| Pensioen | ABP | Ongewijzigd ABP |
Wat bleef
De ambtelijke status bleef bestaan. De Ambtenarenwet 2017 regelt de bijzondere plichten die bij werken voor de overheid horen: de eed of belofte, integriteitsbeleid, de meldplicht voor nevenwerkzaamheden en financiële belangen, en beperkingen bij het uitoefenen van grondrechten als de functie dat vraagt. Een ambtenaar is dus werknemer en ambtenaar tegelijk.
Uitgezonderde groepen
Niet iedereen ging over. Voor ambtenaren van politie, defensie en de rechterlijke macht bleef het publiekrechtelijke stelsel bestaan. Zij hebben nog een aanstelling, ontvangen besluiten en procederen bij de bestuursrechter. Ook politieke ambtsdragers, zoals wethouders en ministers, vallen buiten de normalisering; zij zijn geen ambtenaar in de zin van de wet. Daarnaast kent de wet enkele specifieke uitzonderingen voor bijzondere functies.
Gevolgen in de praktijk
- Geschillen over loon, functie of ontslag gaan naar de kantonrechter, met termijnen uit het burgerlijk recht in plaats van de bezwaartermijn van zes weken.
- Een verzoek tot vernietiging van een opzegging moet binnen twee maanden bij de kantonrechter liggen.
- Ontslag met wederzijds goedvinden gebeurt met een vaststellingsovereenkomst en een bedenktermijn van veertien dagen.
- Bovenwettelijke regelingen, zoals aanvullende uitkeringen of van-werk-naar-werkafspraken, staan in de cao en niet meer in een rechtspositiebesluit.
Overgangsrecht
Procedures die voor 1 januari 2020 bij de bestuursrechter waren begonnen, werden daar afgerond. Afspraken uit oude rechtspositieregelingen zijn in veel gevallen via de cao of individuele afspraken meegenomen. Wie twijfelt of een oude aanspraak nog bestaat, kijkt eerst in de overgangsbepalingen van de eigen cao.
Welke rechter bij twijfel
Bij een geschil is de eerste vraag of de betrokkene onder de normalisering valt. Voor een politieagent loopt een geschil over een disciplinaire straf via bezwaar en de bestuursrechter; voor een gemeenteambtenaar gaat een vergelijkbaar geschil naar de kantonrechter.